TEHLİKELİ MADDE VE TEHLİKELİ ATIK ZORUNLU MALİ SORUMLULUK SİGORTASI
TEHLİKELİ MADDE VE TEHLİKELİ ATIK KAVRAMI
Literatürdeki tanımıyla tehlikeli madde; sağlık, çevre, güvenlik yönünden risk oluşturan ve uluslararası yayınlanmış tehlikeli madde kitaplarında bulunan nesnelerdir. Tehlikeli Maddeler; patlayıcılar, gazlar, yanıcı sıvı/katı maddeler, oksitleyici maddeler, zehirli ve bulaşıcı maddeler, radyoaktif maddeler, aşındırıcı maddeler ve çevreye zararlı maddeler de içeren maddelerdir. Tehlikeli maddeler içerdikleri riskler açısından ‘’yüksek’’, ‘’orta’’, ‘’düşük’’ olarak sınıflandırılır.
Tehlikeli Madde Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası ( TMZSS), zorunlu sigortalardan olup zorunlu sigortalardaki asıl amaç, tehlikeli bir işletmenin işletilmesi sırasında üçüncü kişilere ve çevreye verebilecek maddi veya bedeni zararların karşılanmasıdır. Türk Borçlar Kanunu 71. Maddesinde; ‘’ Önemli ölçüde tehlike arzeden bir işletmenin faaliyetinden zarar doğduğu takdirde, bu zarardan işletme sahibi ve varsa işleten müteselsilen sorumludur.’’ şeklinde hüküm konulmuştur. Önemli ölçüde tehlike arz eden bir işletmenin faaliyetinden zarar doğması durumunda, bu işletmeden yararlananların, rizikoyu üstlenmesi ve kusurları olmasa dahi işletmenin faaliyetinden doğan zararları gidermesi gerekmektedir.
TEHLİKELİ MADDE VE TEHLİKELİ ATIK ZORUNLU SORUMLULUK SİGORTASI
11.03.2010 tarihli 2010/190 numaralı Tehlikeli Maddeler İçin Yaptırılacak Sorumluluk Sigortaları Hakkında Karar’ın 2. maddesine göre Sigorta Konusu Maddeler Şunlardır;
MADDE 2- (1) Mali sorumluluk sigortasına konu maddeler şunlardır:
a) Petrol ve petrol ürünleri.
b) Mühimmat ve patlayıcı maddeler.
c) Kimyevi gübreler, kimyevi tuzlar, asitler, bazlar, boyalar.
ç) Diğer kimyevi maddeler (oksijen asetilen karpit, sentetik benzin, azot, peroksit ve benzerleri).
d) Perakende olarak satılanlar hariç piroteknik mamuller (aydınlatma ve işaret fişekleri, havai fişekler, şenlik maytapları, çocuk tabanca mantarları).
e) Perakende olarak satılanlar hariç, her türlü ispirto, alkol ve kibrit.
f) Sıvılaştırılmış petrol gazları, sıkılaştırılmış doğal gaz ve havagazı.
g) 2872 sayılı Çevre Kanunu kapsamında bulunan ve yukarıda sayılmayan diğer tehlikeli kimyasallar.
ğ) 2872 sayılı Çevre Kanunu kapsamında bulunan tehlikeli atıklar.
TMZSS, zorunlu sigortalardan olup zorunlu sigortalardaki temel amaç, tehlikeli bir işletmenin işletilmesi sırasında üçüncü kişilere ve çevreye verilebilecek maddi ve bedeni zararların karşılanmasıdır. TMZSS, tehlikeli maddelerle ilgili mesleki faaliyette bulunan gerçek ve tüzel kişilerin söz konusu mesleki faaliyetleri dolayısıyla meydana gelebilecek bir kaza sonucunda, kusurları olsun olmasın üçüncü kişilerin doğrudan doğruya uğrayacakları bedeni ve maddi zararlara karşı sorumluluklarını, poliçede yazılı tutarlara kadar temin etme amacını taşımaktadır.
Bir işletmede tehlikeli atıklar ve maddeler sorumluluk sigortası varsa, işletmede kullanılmak için bulundurulan gaz kaçması, yangınların çıkması, LPG tüpünün patlaması neticesinde verilecek hasarlar, tüp-gaz sorumluluk sigortası limitleri dahilinde sigortacı tarafından zararlar ödenmektedir. Sigortada rizikonun neden olduğu üçüncü kişilere ait zararlar sigorta poliçesinde gösterilen limitlerle sınırlı olmak üzere karşılanır. Zarara uğrayanın gerçek zararını belgelemesi ve kanıtlaması gerekir. Ayrıca sigortacı teminat dışında kalan haller nedeniyle sorumlu tutulamaz. TMZSS.’ye ilişkin tazminat azami limitleri, ölüm, sakatlık, tedavi giderleri ve maddi zararlar olarak ilgili bakanlıkça düzenlenerek ilan edilmektedir. Teminat dışında kalan durumlar şöyledir;
a) Olaya kasten neden olan kişilerin zarar ve ziyan talepleri
b) Manevi tazminata ilişkin talepler
c) Sigortalının kendisinin uğrayacağı zarar ve ziyanlar
d) Sigortalıya vekâlet akdi veya hizmet akdiyle ya da başka bir şekilde bağlı olarak çalışan kimselere gelen zarar ve ziyanlar
e) Savaş veya savaş niteliğindeki harekât, ihtilal, isyan, ayaklanma ve bunlardan doğan iç kargaşalıklar nedeniyle meydana gelen bütün zarar ve ziyan talepleri
f) Herhangi bir nükleer yakıttan veya nükleer yakıtın yanması sonucu nükleer artıklardan veya bunlara atfedilen nedenlerden meydana gelen iyonlanıcı radyasyonların veya radyoaktivite bulaşmalarının ve işverenin iştigal konusu içinde olsun veya olmasın bunların getirdiği askeri ve inzibati tedbirlerin neden olduğu bütün kayıp ve hasarlar
g) 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nda belirtilen terör eylemleri ve bu eylemlerden doğan sabotaj ile bunları önlemek ve etkilerini azaltmak amacıyla yetkili organlar tarafından yapılan müdahaleler sonucunda meydana gelen zararlar teminat dışında kalır.
Sigortalının yükümlülükleri, genelgede şu şekilde sayılmıştır:
a) Sigorta alanında ön görülen olayların gerçekleşmesi anında, bunu bildiği andan itibaren beş gün içerisinde sigortacıya bildirmek.
b) Sigorta yaptıran kişi ya da kurumun sigortalı olmadığını varsayıp, gerekli koruma ve kurtarma önlemleri alıp, bu hedefle sigortacının kendisi tarafından verilen emirlere riayet etmek,
c) Sigortacının isteği doğrultusunda, zararın, durumun sebebiyle alakalı hangi şart ile hallar altına olduğunu, neticesinin saptamasına, tazminat tutarı ve yükümlülüğüyle rücu haklarının kullanılması menfaatli, elde edilmesi olanaklı belge ve bilgileri geç olmadan göndermek.
d) Zarardan ötürü dava sayesinde ya da diğer yollar ile bir tazminat isteği karşısında kalıp ya da kendi zararına cezai araştırma ve incelemeye geçilmesi durumunda, durumdan sigortacıyı hemen iletmek ve zarar, hasar isteğine ve cezai araştırma ve incelemeyi ilişkin olarak aldıkları ihbarnameyi, davetiye ve eş değer bütün belgeleri hemen sigortacıya iletmek,
e) Davaların açılmasında ise hemen sigortacının gösterdiği vekaletnameyi avukata verip, davanın idaresi ve takip edilmesini mümkün kılmak.
f) Sigorta konusuyla alakalı başka türlü sigorta anlaşmaları var ise bunları sigortacıya söylemek,
Sigortacının en önemli sorumluluğu zorunlu poliçe yapmaktır. Çünkü Türkiye’de kaza dalında çalışan bütün sigorta şirketleri bu tür sigortayı yapmakla zorunlu tutulmuşlardır.
Sorumluluk sigortalarında genellikle zararı doğuracak olay baştan belirlenemediğinden, Sigorta Genel Şartları’nda zararı oluşturan rizikoların sayılması yerine, sigorta güvencesi dışında bırakılan riziko ve hasarların sayılması yolu tercih edilmektedir. Bu sebeple Tehlikeli Maddeler Zorunlu Sorumluluk Sigortası Genel Şartları’da de aynı yol benimsenerek teminat dışında kalan haller sayılmıştır. Buna göre genel şartlarda teminat dışında tutulan haller haricinde kalan tazminatın kaldırılması veya azaltılması sonucunu doğuran haller sigorta kapsamındadır. Teminat dışında kalan haller zarar görene karşı ileri sürülemez. Bu gibi haller, sigorta ettirene rücu hakkı doğurur. Nitekim Yargıtay bir kararında; ‘’Dava, ana bayi tarafından davacıya yaptırılan Tehlikeli Maddeler Zorunlu Sorumluluk Sigortası nedeni ile sigortacının sorumlu olup olmadığına ilişkindir. Davacı davalı şirketin sigortalısının tam kusurlu olduğunu ileri sürerek, davalıya ödediği tazminatın istirdadını istemiştir. Davalı ise davacının kusursuz sorumluluğunun bulunduğunu ileri sürerek davanın reddini istemiştir. Bu tür sigorta kapsamında olan maddelerin doğrudan doğruya neden oldukları olaylar sebebiyle verilen zararların, bu zarara neden olan gerçek ve tüzel kişilerin kusurları olsun veya olmasın sigorta kapsamında olduğu kabul edilerek riziko geniş tutulmuştur. Ancak, olaya kasten neden olan kişilerin kayıp ve hasarlarının teminat dışı olduğu kabul edilmiştir. Bu açıklamalar doğrultusunda somut olay değerlendirildiğinde, davalının sigortalısının kasıtlı hareketiyle zarara sebebiyet vermediği anlaşılmakla, rizikonun teminat kapsamında olduğu anlaşılmakla…” şeklinde karar vermiştir.
