TÜKETİCİNİN DÖNME HAKKI
Satışa konu olan ilgili malın ayıplı çıkması halinde tüketicinin satıcıya karşı sahip olacağı bir takım seçimlik hakları vardır. Tüketici seçimlik haklarla birlikte zarar noktasında tazminat hakkı da talep edebilir. Tazminat Hakkı seçimlik haklardan biri olmayıp, seçimlik haklarla birlikte talep edilebilir. 6502 Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunu'nun 11. Maddesinde dört seçimlik hak düzenlenmiştir;
“Malın ayıplı olduğunun anlaşılması durumunda tüketici;
a) Satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme,
b) Satılanı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinden indirim isteme,
c) Aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde, bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere satılanın ücretsiz onarılmasını isteme,
ç) İmkân varsa, satılanın ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini isteme,
seçimlik haklarından birini kullanabilir. Satıcı, tüketicinin tercih ettiği bu talebi yerine getirmekle yükümlüdür.” şeklinde düzenlenmiştir.
Tüketici, kural olarak istediği seçimlik hakkı kullanmakta serbesttir. Ayrıca bir zarar meydana gelmesi durumunda Tüketicinin, seçimlik hak ile birlikte tazminat hakkı da doğar.
Bu yazımızda Seçimlik Haklardan Biri Olan Dönme Hakkı’ndan bahsedeceğiz.
Tüketicinin temel seçimlik hakkı Dönme Hakkıdır. Tüketici herhangi bir şekil şartına uymadan doğrudan doğruya dönme hakkını satıcıya yöneltebilir. Tüketici ne onarım , ne de değişim isteme hakkına sahip değilse veya satıcı uygun zaman içinde değişim, onarım talebini uygun bir şekilde yerine getirmemişse tüketici dönme hakkını kullanabilecektir.
Türk Borçlar Kanunu’nun, alıcılar tarafından kullanılan sözleşmeden dönme hakkının bir sınırı olarak düzenlenen 227/4 maddesi;
“Alıcının, sözleşmeden dönme hakkını kullanması hâlinde, durum bunu haklı göstermiyorsa hâkim, satılanın onarılmasına veya satış bedelinin indirilmesine karar verebilir.” şeklindedir.
Doktrinde, TBK m. 227/4 hükmünün tüketici işlemleri bakımından uygulanıp uygulanmayacağı tartışmalı olmakla birlikte, öğretide bu hükmün tüketici işlemlerinde uygulanacağı görüşü ağırlık kazanmıştır.
Ağırlık kazanan görüş uyarınca, TKHK madde 83/1’in atfıyla tüketici işlemleri bakımından TBK m.227/4 kıyasen uygulanarak tüketiciler bakımından herhangi bir sınırlama öngörülmemiş olan sözleşmeden dönme hakkının kullanılması durumun dönmeyi haklı göstermediği hallerde sınırlandırılmalı ve hâkim somut olay çerçevesinde ayıbın giderilmesi yahut bedelin indirilmesine hükmetmelidir.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 2021/3054 Esas., 2021/12487 Karar. sayılı ve 06.12.2021 tarihli kararında; “Yasanın 83/1. maddesiyle Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunda hüküm bulunmayan hâllerde genel hükümlerin uygulanacağı düzenlemesi yapılmış olup, bu düzenleme ile paralel mahiyette olan Türk Borçlar Kanunu'nun 227/4. maddesi hükmü ile de sözleşmeden dönme hakkını kullanması hâlinde, durum bunu haklı göstermiyorsa hâkim, satılanın onarılmasına veya satış bedelinin indirilmesine karar verebilir." düzenlemesi kanun koyucu tarafından öngörülmüş olup, birbirini tamamlayan bu iki hüküm ile yasa koyucu temel hukuk prensibi olarak iyiniyet kurallarının hayata geçirilmesini hedeflemekte ve her ne kadar seçimlik yasa ile sayılmış ve bu seçimlik hakların içerisinde herhangi birini tercih etme bakımından tüketici serbest bırakılmış ise de, bunun sınırı olarak iyiniyet kuralları ve tarafların hak ve menfaatler dengesi nazara alınmak suretiyle sözleşmenin ayakta tutulması sağlanırken varlığı tespit ve kabul edilen ayıp nedeniyle tüketicinin bir kayıp veya zarara uğramasının da önüne geçilmesi hedeflenmiştir. … somut olayda da dava konusu araç bedeli ile ayıp nedeniyle doğan değer kaybı dikkate alındığında, davacının seçimlik haklarından ayıpsız misli ile değişim ya da bedel iadesini içeren sözleşmeden dönme hakkını kullanmasının TMK'nin 2 ve TBK'nin 227/4 maddeleri gözetilerek hakkaniyete ve taraflar arasındaki hak ve menfaatler dengesine aykırı olmadığı değerlendirilerek hüküm kurulması gerekirken…”
Tüketici Korunması Hakkında Kanunu’nun 11. Maddesinde sadece dönme hükümleri düzenlenmiş gibi gözükse de sözleşmenin süreklilik arz ettiği durumlarda fesih de meydana gelebilir. Tüketici dönme hakkını kullanırken herhangi bir şekil şartına uymak zorunda değildir.
