SİGORTALI MALIN HACZİ

Sigorta sözleşmeleri, tarafların karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanlarını ortaya koymaları ile kurulan, her iki tarafa borç yükleyen ve sürekli nitelikte borç ilişkisi doğuran sözleşmelerdir.

Sigorta sözleşmesi 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 1401. Maddesinde: “sigortacının bir prim karşılığında, kişinin para ile ölçülebilir bir menfaatini zarara uğratan tehlikenin, rizikonun, meydana gelmesi hâlinde bunu tazmin etmeyi ya da bir veya birkaç kişinin hayat süreleri sebebiyle ya da hayatlarında gerçekleşen bazı olaylar dolayısıyla bir para ödemeyi veya diğer edimlerde bulunmayı yükümlendiği sözleşme” şeklinde tanımlanmıştır. 

Sigortalı Malın Haczedilmesi durumu Türk Ticaret Kanunu 1457. Maddesinde ; “sigortalı mal haczedilirse, sigortacı, zamanında bilgilendirilmek şartıyla, sigorta tazminatını icra müdürlüğüne ödeyerek borcundan kurtulur. Bir malın haczinde, icra memuru, borçludan söz konusu malların sigortalı olup olmadığını, sigortalı ise, hangi sigortacı tarafından sigorta edildiğini sorar; haczedilen malın sigortalı olduğunu öğrendikten sonra, sigorta tazminatının diğer bir bildirime kadar ancak icra müdürlüğüne ödenilmesiyle borçtan kurtulacağını sigortacıya ihtar eder.” şeklinde düzenlenmiştir.

Sigorta sözleşmesi yapıldığı sırada veya daha sonraki bir zamanda sigortalı malın haczedilmesi mümkündür. Sigortacının, malın hacizli olup olmadığını sorma, öğrenme, bilme gibi yükümlülükleri bulunmamaktadır. Ancak Türk Ticaret Kanunu’nun 1423. Maddesi uyarına tarafların uymak zorunda olduğu aydınlatma yükümlülüğü kapsamında sigorta ettirenin bildirim yükümlülüğü olacaktır.  Aynı zamanda Türk Ticaret Kanunu’nun 1435. Maddesi uyarınca sigorta ettirenin beyan yükümlülüğü bulunmaktadır.

Türk Ticaret Kanunu’nun 1444. Maddesi; ‘’Sigorta ettiren, sözleşmenin yapılmasından sonra, sigortacının izni olmadan rizikoyu veya mevcut durumu ağırlaştırarak tazminat tutarının artmasını etkileyici davranış ve işlemlerde bulunamaz.’’ şeklinde düzenlenmiştir. Bu maddeye göre sigortalı malın haciz hali, rizikoyu veya mevcut durumu ağırlaştıracak ise TTK m. 1445 madde gereği Sigortacının sözleşmesi fesih etme veya prim farkını isteme durumu gündeme gelebilir.

İlk olarak icra müdürünün malın sigortalı olup olmadığını sorması ve mal sigortalı ise ortaya çıkan yükümlülüklerine değinilecek, ardından mal hacizliyken riziko gerçekleşirse sigorta tazminatının ödenmesi ve riziko gerçekleşmeden haczedilen sigortalı mal paraya çevrilirse meydana gelecek sonuçlar incelenecektir. Son olarak da sigorta tazminatının ödenmesi konusunda uyuşmazlık çıkması halinde hacizli alacaklının dava hakkı ve sigorta ettirenin borç ve yükümlülüklerinin sigortalı malın haczi durumunda göstereceği özelliklere değinilecektir.

İCRA MÜDÜRÜNÜN MALIN SİGORTALI OLUP OLMADIĞINI SORMA YÜKÜMLÜLÜĞÜ

Türk Ticaret Kanunu’nun 1457 Maddesine göre; Sigortalı mal haczedilirse, sigortacı, zamanında bilgilendirilmek şartıyla, sigorta tazminatını icra müdürlüğüne ödeyerek borcundan kurtulur. Bir malın haczinde, icra memuru, borçludan söz konusu malların sigortalı olup olmadığını, sigortalı ise, hangi sigortacı tarafından sigorta edildiğini sorar; haczedilen malın sigortalı olduğunu öğrendikten sonra, sigorta tazminatının diğer bir bildirime kadar ancak icra müdürlüğüne ödenilmesiyle borçtan kurtulacağını sigortacıya ihtar eder.’’

Bu maddeye göre icra memuru, borçludan söz konusu malın sigortalı olup olmadığını sormakla yükümlüdür.  Bu yükümlülük, bir mal üzerinde haciz hakkı olan alacaklının hacze konu olan sigortalı mal için ödenecek tazminat üzerinden de hak sahibi olmasının bir sonucudur. Haciz koyduran alacaklının, sigorta tazminatı üzerinde de hak sahibi olması, sigorta tazminatının malın haczine ek olarak ayrıca haczedilmesini gerektirmemektedir. Ancak sigortacı tarafından sigorta tazminatının icra dairesine ödenebilmesi için malın haczedildiğini bilmesi gerekir. Hatta tüm bu işlemlerin gerçekleştirilebilmesi için icra memurunun haczedilen malın sigortalı olmasını bilmesi gerekmektedir. TTK  m.1457 de İcra memuruna getirilen bu yükümlülük, sicile kayıtlı olup olmadığına bakılmaksızın tüm taşınır ve taşınmaz mallar için geçerlidir.  Bu maddedeki düzenlemeye göre İcra Memuru alacaklının talebinden bağımsız olarak kendiliğinden haczedilen malın sigortalı olup olmadığını sormak zorundadır. İcra memuru, haczedilen malın sigortalı olduğunu mal haczedilirken sorabileceği gibi daha sonra da sorabilir. Mal üzerindeki haciz kalkana, mal paraya çevrilip alıcısının mülkiyetine geçene ve riziko gerçekleşip sigorta tazminatı borçluya ödenene kadar icra memuru malın sigortalı olup olmadığını sorabilir. İcra Memuru malın sigortalı olup olmadığını sormazsa, alacaklı İcra İflas Kanunu hükümlerine göre şikayet yoluna başvurabilir.

Stj. Av. Emre ÇALIŞKAN

Av. Mustafa Alper KÜÇÜKYILMAZ