MIRASTAN YOKSUNLUĞUN TESPİTİ DAVASI

Av. Mustafa Alper KÜÇÜKYILMAZ

 Mirastan yoksunluk, mirasçı olabilme ehliyetine sahip olan bir kimsenin Türk Medeni Kanunu’nda belirtilen sebeplerden biri gerçekleştiği için miras hukukuna ilişkin bir talep ileri sürememesi haline denmektedir. Mirastan yoksunluk, kanunda yazılı nedenlerin varlığı halinde kişinin mirasçı veya vasiyet alacaklısı olma sıfatını kaybetmesine neden olan bir hukuki kavramdır. 

Uygulamaya bakıldığında yoğun olarak mirastan yoksunluğun tespiti davalarının mirasçılık belgesi verilmesine ilişkin dava ile birlikte ya da ayrı olarak açıldığı gözlenmektedir. Mirastan yoksunluğun sonuç doğurması ölümle ve kendiliğinden olur, ayrıca hakimin tespitine gerek yoktur. 

Mirastan Yoksunluk ile Mirastan Çıkarılma Arasındaki Temel Farklar 

1-) Mirastan yoksunluk sadece murise karşı yapılan fiillerden dolayı söz konusu olduğu halde, mirastan çıkarılma yalnız murise karşı değil, onun yakınlarına ya da ailesine karşı işlenen fiillerden dolayı da söz konusu olur. 

2-) Mirastan çıkarılma, ölüme bağlı tasarrufla yapıldığı halde, mirastan yoksunluk yasadan doğmaktadır, kendiliğinden hukuki sonuç doğurur. 

3-) Mirastan çıkarılma, saklı paylı mirasçılar için cezai veya hukuksal vasıflı bir tasarruf iken mirastan yoksunluk; yalnız saklı pay mirasçıları değil, tüm yasal mirasçılar ve atanmış mirasçılar ile lehlerine vasiyet yapılan kişiler hakkında uygulanır.  

Mirastan Yoksunluk Sebepleri 

“Aşağıdaki kimseler mirasçı olamayacakları gibi; ölüme bağlı tasarrufla herhangi bir hak da edinemezler: 

Miras bırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak öldüren veya öldürmeye teşebbüs edenler, 

Miras bırakanı kasten veya hukuka aykırı olarak sürekli şekilde ölüme bağlı tasarruf yapamayacak duruma getirenler, 

Miras bırakanın ölüme bağlı bir tasarruf yapmasını veya böyle bir tasarruftan dönmesini aldatma, zorlama veya korkutma yoluyla sağlayanlar ve engelleyenler, 

Miras bırakanın artık yeniden yapamayacağı bir durumda ve zamanda ölüme bağlı bir tasarrufu kasten ve hukuka aykırı olarak ortadan kaldıranlar ve bozanlar.”

Mirastan Yoksunluğun Sonuçları 

Mirastan mahrum edilen mirasçı, miras açıldığı anda mirasçılık ya da vasiyet alacaklısı sıfatını kazanamaz. Ölüme bağlı tasarrufla herhangi bir hak isteminde bulunamaz. Bu durumda mirastan yoksunluğun hukuki sonuçlarının terekenin paylaşımı sırasında gözetileceğine işaret edilerek ve bu durumlar yok sayılarak miras paylarını gösterir şekilde karar verilmelidir. 

Mirastan yoksunluk, yalnızca yoksun olanı etkiler çünkü mirastan yoksunluk kişiseldir. Fiil kime karşı işlenmişse sadece o kişinin mirasından yoksunluk söz konusu olur. Örneğin, anasını öldüren evlat anasının mirasından yoksun kalır ise de babasına mirasçı olur. 

Mirastan yoksun olanın altsoyu, miras bırakandan önce ölen kimsenin altsoyu gibi mirasçı olur. TMK m.579 hükmü mirastan yoksunluğun altsoyuna yönelik bir düzenlemedir. Bu madde hükmü uyarınca yoksunluk kişiseldir. Oysa atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı muristen önce ölürse, kural olarak vasiyet hükümsüz kalır. Yani onların yerini altsoyları almaz. 

Mirastan yoksunluğun kişisel olması dolayısıyla, evlat edineni öldüren evlatlığın mirası, evlatlığın altsoyuna geçer. Mirastan yoksunluk, kendiliğinden hukuksal sonuç doğurur; bunun için bir mahkeme kararı aranmaz. 

Genellikle yoksunluk nedeniyle mirasçılık sıfatının yitirilmesine dayanılarak mirasçılık belgesi verilmesi şeklinde dava açılmaktadır. Yani mirastan yoksunluk sebeplerinin tespiti ile mirasçılık belgesinde bu kişinin yoksun olduğunun belirtilmesi şeklinde istekte bulunulmaktadır. Yargılama sonucunda yoksunluk nedeninin tespit edilmesi halinde mirasçılık belgesinde miras paylarını gösterecek şekilde hüküm kurulması gerekmektedir. Ancak kararda ayrıca mirasçının, mirastan yoksun olduğunun ve bu yoksunluğun hukuki sonuçlarının terekenin paylaşımı sırasında gözetileceği belirtilmelidir. 

İlgili Yargıtay Kararı 

Mirasçılık Belgesi İstemi

Yargıtay 7. Hukuk Dairesine göre, “ Mirasçılık belgesi istemek, maddi bir olayın varlığını ikrar ile kişiler arasındaki soybağı ilişkisini tespit ettirmekten ibarettir. Hakkında mirastan çıkarma ve yoksunluk sebepleri gerçekleşen veya mirası reddeden ya da mirastan feragat eden mirasçının tereke ile ilişkisi tümden kesilmiş sayılmaz. Mirastan çıkarma ve yoksunluk sebeplerinin gerçekleşmesi ya da mirasın reddi veya mirastan feragat edilmiş olması, ilgili kişinin mirasçılık belgesi istemesine engel bir neden olmadığı gibi, ilgili kişinin mirasçılık sıfatını da ortadan kaldırmaz. Bu nedenle mirasçılardan biri veya birkaçı yönünden mirastan çıkarma ve yoksunluk sebeplerinin gerçekleşmesi ya da mirasın reddi veya mirastan feragat edilmiş olması durumunda bu olgular yok sayılarak miras bırakanın tüm mirasçılarını ve miras paylarını gösterir şekilde mirasçılık belgesinin düzenlenmesi, hüküm yerinde ilgili mirasçı veya mirasçılar yönünden mirastan çıkarma ve yoksunluk sebeplerinin gerçekleştiği ya da mirası red veya mirastan feragat ettikleri açıklanarak red, feragat, mirasçılıktan çıkarma, mirastan yoksunluk hukuki sonuçlarının terekenin bölüştürülmesi sırasında gözetileceğine işaret edilmek suretiyle mirasçılık sıfatını yitiren kişinin payının kime veya kimlere kaldığını gösterir mirasçılık belgesi verilmelidir.” denilmektedir. (Y. 7.HD. Esas no: 2022/3350, Karar No: 2022/4642, Karar Tarihi: 29.06.2022). 

Kaynakça: 

Aydemir E./Memiş Y./Ruhi, A./Uçakhan, S./Bahadır, Ç.: Hukuk Davaları, Ankara, 2016 

Günay, E.:  Sulh Hukuk Mahkemesi Davaları, Soru ve Cevaplarla Miras El Kitabı, Ankara, 2019. 

İmre, Z./Erman, H.: Miras Hukuku, Ankara 2022. 

Hatemi, H.: Miras Hukuku, İstanbul, 2022. 

Yargıtay Kararları.